W listopadzie 2024 roku w kamiennym ogrodzie „Tengoku” („Niebo”) w Tokio rozbrzmiewać będą magiczne dźwięki. To zasługa najnowszego projektu artystycznego Katarzyny Krakowiak-Bałki, zatytułowanego „Keeping flowers alive. Acoustic ikebana”. Realizacja tego projektu ma miejsce dzięki współpracy artystki z Instytutem Adama Mickiewicza oraz Zachętą – Narodową Galerią Sztuki w Warszawie, a także przy wsparciu Instytutu Polskiego w Tokio. Projekt można oglądać do 20 listopada 2024 roku w wyjątkowej przestrzeni ogrodu, zaprojektowanego przez Isamu Noguchiego, jednej z ikon współczesnej sztuki.
Akustyczna ikebana – połączenie formy, dźwięku i natury
„Keeping flowers alive. Acoustic ikebana” to artystyczna instalacja, która łączy dźwięki z przestrzenią architektoniczną, naturą i tkaniną, tworząc wielowarstwowe dzieło pełne znaczeń. Projekt artystki jest hołdem dla tradycji ikebany, jednak z nowoczesnym, akustycznym twistem. Instalacja składa się z różnorodnych elementów, które oddziałują na zmysły i skłaniają do głębszej refleksji nad pojęciem harmonii między naturą a sztuką.
Krakowiak-Bałka wykorzystuje tradycję ikebany jako punkt wyjścia do eksperymentu z formą i dźwiękiem. Termin „ikebana akustyczna” nawiązuje do historii szkoły ikebany Sogetsu, która w 1927 roku zaczęła kwestionować sztywne zasady klasycznej ikebany, kładąc nacisk na swobodną ekspresję artystyczną. Ta nowoczesna interpretacja tradycji stanowi doskonałą inspirację dla artystki, która, będąc pasjonatką ogrodnictwa, od lat bada połączenie piękna kwiatów z różnymi formami wyrazu artystycznego.
Założyciele szkoły Sogetsu, w tym Sofu Teshigahara, dążyli do przekształcenia tradycyjnych zasad ikebany, nadając jej nowoczesny i bardziej indywidualistyczny charakter. Ich filozofia artystyczna, która opierała się na odrzuceniu ścisłych reguł, stała się punktem wyjścia do stworzenia „ikebany akustycznej” przez Katarzynę Krakowiak-Bałkę. Projekt, pełen kontrastów i symboliki, przekracza granice klasycznego pojmowania ikebany, wykorzystując dźwięk jako integralną część kompozycji kwiatowych.
Inauguracja projektu – koncerty i performance’y
Inauguracja projektu odbyła się w dniach 8, 9 i 10 listopada 2024 roku w formie 3-dniowego cyklu koncertów i performance’ów, które miały miejsce w kamiennym ogrodzie Fundacji Sogetsu. Projekt artystki bazuje na ikonicznej czerwonej lilii – Lycoris radiata, kwiecie, które w kulturze japońskiej ma wyjątkowe znaczenie. Obdarzone toksycznymi właściwościami, a jednocześnie niezwykle piękne, te kwiaty symbolizują napięcie między estetyką a ukrytym zagrożeniem. Instalacja opiera się na tym kontraście, wprowadzając elementy, które wzmacniają ten dramatyzm. Czerwona lilia staje się centralnym punktem, wokół którego skupiają się wszystkie dźwięki i przestrzenne interakcje.
Integralną częścią instalacji są dźwięki wydobywające się z głośników rozmieszczonych w ogrodzie. Dźwięki te zostały zaprojektowane tak, by współgrały z ukształtowaniem przestrzeni ogrodu, w tym z obecnością wody, która naturalnie wprowadza rytm i harmonię do kompozycji. Dźwięki roślin, mikrofony kontaktowe i subtelne, często niewyczuwalne dla ludzkiego ucha dźwięki kwiatów, tworzą akustyczną interpretację tego, co zwykle pozostaje niewidoczne. Artystka wykorzystuje te elementy, by podkreślić delikatność i złożoność natury.
Niezwykłą cechą tej instalacji jest również wpleciona tkanina, ręcznie plisowana, która reaguje na akustykę otoczenia. Tkanina zmienia swój kształt i strukturę, dostosowując się do emitowanych dźwięków, tworząc dynamiczną i pełną napięć przestrzeń, w której dźwięk i cisza współistnieją w ciągłej interakcji. Tego rodzaju działania mają na celu zbliżenie widza do samej istoty ikebany, która w tradycji Sogetsu koncentruje się nie na kwiatach, ale na przestrzeni – pustce, która je otacza. Krakowiak-Bałka przenosi tę filozofię na grunt nowoczesnej sztuki, badając, jak technologia może współdziałać z naturą.
Projekt Katarzyny Krakowiak-Bałki zyskał wsparcie międzynarodowych instytucji kulturalnych, takich jak Instytut Adama Mickiewicza, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie oraz Instytut Polski w Tokio. Dzięki tej współpracy, artystka ma szansę na prezentację swojego dzieła w jednym z najważniejszych ogrodów w Japonii, w przestrzeni, która zyskała międzynarodowe uznanie dzięki wyjątkowej architekturze zaprojektowanej przez Isamu Noguchiego.
O artystce:
Katarzyna Krakowiak-Bałka to artystka tworząca rzeźby, obiekty przestrzenne oraz instalacje dźwiękowe. Uznana na międzynarodowej scenie sztuki, zdobyła liczne wyróżnienia i nagrody, w tym m.in. za swoją pracę „Making the Walls Quake” w Pawilonie Polskim na XIII Biennale Architektury w Wenecji. Jej twórczość jest interdyscyplinarna, łącząc w sobie dźwięk, przestrzeń i technologię, dając widzowi możliwość pełnego zanurzenia się w sztuce. Krakowiak-Bałka to także wykładowczyni na Akademii Sztuk Pięknych, gdzie prowadzi Pracownię Przestrzeni Dźwiękowej, angażując studentów w badania nad akustyką w kontekście przestrzennym.
Fot. i oprac. na podst.: mat. prasowy.
