Choć przez dekady był powszechnie stosowany w budownictwie jako tani i trwały materiał, dziś eternit kojarzy się przede wszystkim ze szkodliwym azbestem i koniecznością jego usunięcia. Wiele budynków – zwłaszcza z lat 70. i 80. – wciąż ma dachy pokryte eternitem, a mieszkańcy coraz częściej zastanawiają się, czy i jak można bezpiecznie go zdemontować. W artykule wyjaśniamy, czym różni się eternit od azbestu, dlaczego kiedyś był tak popularny i jak dziś postępować, by zadbać o zdrowie i środowisko.
Czym jest azbest, a czym eternit?
Azbest to ogólna nazwa grupy minerałów włóknistych o wysokiej odporności na temperaturę, działanie chemikaliów i ścieranie. Występuje naturalnie i ma właściwości izolacyjne, co sprawiło, że przez dziesięciolecia był niezwykle ceniony w przemyśle i budownictwie.
Eternit z kolei to nazwa handlowa materiału budowlanego, który powstawał z mieszaniny cementu i włókien azbestowych. To właśnie te włókna, dodawane do zwiększenia wytrzymałości, są dziś uznawane za niebezpieczne. Eternit wykorzystywano przede wszystkim do produkcji płyt dachowych i elewacyjnych, rur, osłon kominowych czy elementów ogrodzeniowych. Choć z pozoru nieszkodliwy, po latach eksploatacji zaczyna pylić, a uwalniające się mikroskopijne włókna azbestu mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia.
Dlaczego azbest był tak popularny w budownictwie?
W okresie PRL azbest uchodził za materiał idealny – był tani, łatwo dostępny, odporny na ogień, mróz i chemikalia. Dzięki tym właściwościom doskonale sprawdzał się jako pokrycie dachowe, zwłaszcza w budynkach mieszkalnych, gospodarczych, przemysłowych i użyteczności publicznej. Można go było formować w różne kształty, nie wymagał skomplikowanego montażu i przez wiele lat nie sprawiał większych problemów użytkowych.
W Polsce szczyt popularności materiałów azbestowych przypadł na lata 70. i 80. XX wieku. W tym czasie powstały miliony metrów kwadratowych pokryć dachowych z eternitu, które dziś – po 40–50 latach – przekroczyły już granicę swojej trwałości i zaczynają się kruszyć, co prowadzi do uwalniania niebezpiecznego pyłu azbestowego.
Jak azbest wpływa na zdrowie?
Największe zagrożenie związane z azbestem wynika z wdychania mikroskopijnych włókien, które osadzają się w płucach i mogą prowadzić do poważnych chorób – często po wielu latach od ekspozycji. Azbest nie stanowi zagrożenia, gdy jest w nienaruszonym stanie i szczelnie związany z materiałem nośnym, ale wraz z czasem i uszkodzeniami jego struktura zaczyna się rozpadać, a pył może przenikać do otoczenia.
Długotrwała ekspozycja na azbest może prowadzić do takich chorób jak:
- pylica azbestowa (azbestoza),
- rak płuc,
- międzybłoniak opłucnej (rzadki i bardzo agresywny nowotwór),
- przewlekłe choroby układu oddechowego.
W związku z tym od lat 90. azbest został uznany za materiał rakotwórczy, a jego produkcja i obrót zostały w Polsce zakazane w 1997 roku. Od tego czasu państwo konsekwentnie realizuje program usuwania azbestu z przestrzeni publicznej i prywatnej.
Jak bezpiecznie usunąć eternit z dachu?
Samodzielny demontaż eternitu jest surowo zabroniony. Usuwanie pokrycia dachowego z azbestem może prowadzić do jego uszkodzenia i silnego pylenia, dlatego może je przeprowadzać jedynie firma posiadająca odpowiednie uprawnienia, przeszkolony personel i sprzęt ochronny.
Bezpieczne usunięcie eternitu obejmuje kilka etapów:
- Zgłoszenie zamiaru usunięcia eternitu w urzędzie gminy lub starostwie.
- Zatrudnienie wykwalifikowanej firmy, wpisanej do rejestru przedsiębiorców zajmujących się usuwaniem azbestu.
- Zabezpieczenie budynku i terenu prac, demontaż bez łamania lub cięcia płyt.
- Transport i przekazanie odpadów do specjalistycznego składowiska.
- Przekazanie właścicielowi zaświadczenia o legalnym i bezpiecznym usunięciu materiału.
Po usunięciu eternitu można wykonać nowe pokrycie dachu z materiałów bezpiecznych, takich jak blacha, dachówka ceramiczna, cementowa lub płyty włóknocementowe bez azbestu.
Czy można uzyskać dofinansowanie do wymiany dachu z eternitu?
Usuwanie azbestu jest objęte programami dofinansowania, zarówno na poziomie krajowym, jak i lokalnym. W Polsce obowiązuje Program Oczyszczania Kraju z Azbestu, który zakłada całkowitą eliminację tego materiału do 2032 roku. W jego ramach właściciele nieruchomości mogą składać wnioski o dofinansowanie do demontażu, transportu i unieszkodliwienia eternitu.
Warto sprawdzić, czy dana gmina lub powiat prowadzi własne programy pomocowe, które mogą obejmować także dopłaty do zakupu i montażu nowego pokrycia dachowego. Wnioski zazwyczaj składa się w urzędzie gminy, a wymagane dokumenty to m.in. zgłoszenie robót budowlanych, umowa z firmą uprawnioną do demontażu i dokumentacja fotograficzna.
Eternit – pozornie trwały, realnie niebezpieczny
Eternit, choć przez lata był symbolem postępu i ekonomicznego budownictwa, dziś kojarzy się przede wszystkim z zagrożeniem dla zdrowia i koniecznością demontażu. Warto pamiętać, że jego obecność na dachu nie musi od razu oznaczać niebezpieczeństwa – ale im starszy materiał, tym większe ryzyko jego degradacji i pylenia.
Bezpieczne usunięcie eternitu to inwestycja w zdrowie – własne, naszych bliskich i środowiska. Dzięki wsparciu samorządów oraz świadomości zagrożeń coraz więcej właścicieli decyduje się na wymianę pokrycia dachowego na nowoczesne i bezpieczne rozwiązania. Jeśli wciąż na Twoim budynku znajduje się eternit – warto zacząć działać już teraz.
